Op de CD Wajse Sjtern zingt Lija Hirsch jiddisje liederen, op de accordeon begeleid
door Eddy van Damme.
De CD bevat de volgende liederen:
Er is een joodse kunstenaar die recent in mijn leven een hele grote rol heeft gekregen. Zijn naam
is Jitschak Katznelson. Hij heeft op een heel intense, bijzondere manier het beleg van Warschau,
je zou kunnen zeggen wat er allemaal gebeurd is aan treurigs, beschreven in een weergaloos
gedicht. Ik persoonlijk zou het met de Ilias willen vergelijken. Het begint zo in de Duitse
vertaling:
"Du, sing, greif die zerhackte, deine nackte Harfe, singe doch, schmeiss in Gewirr der
Saite deine Finger für ein Lied. Sing, schmerzgebrochene Herzen, sing diesem Europa noch den
grossen Abgesang von seinem allerletzten Jid."
Deze vertaling is van Wolf Biermann. De laatste zin luidt in het jiddisj:
"dos lid, dos letste zing, zing von den letsten jiden ojf Europas erd."
Dan zien jullie net als ik dat wonderbaarlijke verschil tussen de taal waarin het geschreven is,
jiddisj en de vertaling; hoe zelfs met een buitengewoon knappe vertaler daar dingen anders zijn.
Ik heb eens gehoord dat Sjolem Aleichem, de schrijver, heel veel talen vloeiend kon spreken. Een
Duitse journalist heeft hem daar eens over aangesproken en gevraagd of het klopte dat hij zo
veel talen zo vloeiend kon spreken. Daarop antwoordde hij bevestigend. Toen vroeg die journalist
wat zijn lievelingstaal was en vooral waarom. Het antwoord was:
"Das ist Jiddisch, weil man versteht jedes Wort."
Dat is een heel bijzonder antwoord. Het is zo dat ik geen jiddisj ken maar dat ik via het jiddisj
toch dingen weer voel die ik niet in een vertaling heb gevoeld. Wat ik heb gedaan, lieve Lija, is
van de mensen die mij dierbaar zijn uitspraken opgezocht.
Ik wil je zeggen wat ik gelezen heb van Menachem Mendel van Kotzk. Die heeft gezegd:
"Chassied ben ik geworden omdat er in mijn vaderland een oude man was die verhalen
van tsaddiekiem vertelde. Hij vertelde wat hij wist en ik hoorde wat ik nodig had."
Ik denk dat mensen zoals jij, die liederen brengen uit dit jiddisje cultuurgoed, dat dit bij mensen
binnendringt en dat is zeer vergelijkbaar met wat ik net las, dat je iets aanreikt en dat wij horen
wat wij nodig hebben en dat is belangrijk.
Toen rabbi Boenam een man de eervolle opdracht gaf de sjofar te blazen, ving die aan wijdlopige
voorbereidingen te treffen om zijn ziel op de juiste wijze in te stellen op de intentie der tonen.
"Dwaas", riep de tsaddiek, "Blaas!"
Ik heb dat gekozen, Lija, omdat ik denk dat je lessen kan hebben wat je maar wil (dat slaat niet
op jou alleen maar op alle mensen die doen wat jij ook doet), er moet een grens zijn. Dan moet je
alles wat je leert, waar je zo buitengewoon veel moeite voor moet doen om zo onzichtbaar te
beheersen, van je af kunnen gooien, opeens, en zingen.
Rabbi Pinchas placht muziek en zang hoog te prijzen. Eens zei hij:
"Heer der wereld, als ik zingen kon zou ik U daar niet in de hoge laten blijven, maar ik
zou met mijn zingen bij U aanhouden tot Gij U hier bij ons neder liet."
Ik denk als mensen behoefte hebben om over de wonden van de holocaust te komen, als ze blij
zijn met alles wat warmte is en blijdschap, dan herkennen ze heel veel in deze jiddisje liederen
die jij brengt.
- Der rebe hot gehejsn frejlech zajn!
Wojl iz dem rebn
oen di ch'sidim,
oen di ch'sidim ojch dertsoe.
Der rebe hot gehejsn
frejlech zajn,
trinkn bronfn
nisjt kejn wajn.
Sjtoep zje, sjtoep zje,
sjtoep dem losjek;
sjtoep im,
sjtoep im gicher,
der rebe alejn sjtoept
ojch dem losjek,
sjtoep im, sjtoep im gicher.
De rebbe heeft ons gezegd vrolijk te zijn
De rebbe voelt zich fijn
en de chassidiem,
en de chassidiem ook.
De rebbe heeft ons gezegd
vrolijk te zijn,
brandewijn te drinken
in plaats van wijn.
Spoor dan, spoor dan,
spoor het paard aan;
spoor hem aan,
spoor hem harder aan,
zelfs de rebbe spoort
het paard aan.
Spoor hem aan, nog harder.
The rabbi told us to be merry
The rabbi feels good
and the chassidim,
and the chassidim, too.
The rabbi told us
to be merry,
to drink brandy
instead of wine.
Spur him, spur him,
spur the horse;
Spur him,
spur him harder,
even the rabbi spurs
the horse.
Spur him even harder.
- Mojsjele, majn frajnd
Wos machstoe epes, Mojsjele?
Ch'derken dich noch on blik.
Du bist gewen majn chawerl
mit jorn fil tsoerik,
oen ojch in chejder hobn mir
gelernt lang banand,
ot sjtejt far mir
der rebe noch,
den kantsjik in zajn hant.
Oj, wi nemt men
tsoerik di jorn,
jene sjejne tsajt.
Oj, dos joenge sjejne lebn
iz foen oendz sjojn wajt.
Oj, wi nemt men
tsoerik di jorn,
Mojsjele, majn frajnd,
Oj, noch jenem bejzn rebn
benkt dos harts noch hajnt.
Wos macht
dajn sjwester Rochele?
Wi ch'wolt zi itst gezen,
zi iz amol,
gedenkstoe noch,
mir noent tsoem harts gewen.
Nor zi gelibt hot Berelen,
gehast mich on sjoem groend,
geblibn iz in hartsn lang
a nisjt-farhejlte woend.
Oj, wi nemt men tsoerik di jorn
...
Oj, noch jener sjejner Rochele
benkt dos harts noch hajnt.
Wi gejt es epes Berelen,
Awremele wos macht?
Oen Zalmele oen Josele?
Zejer oft foen ajch getracht,
gecholemt foen ajch,
kinderlech,
gezen zich in der mit,
geworn alte jidelech ...
Wi sjnel dos lebn flit.
Oj, wi nemt men tsoerik di jorn
...
Oj, noch jene joenge lejdn
benkt dos harts noch hajnt.
Moosje, mijn vriend
Hoe is het met je, Moosje?
Ik herken je nog meteen.
Je bent mijn vriend geweest
vele jaren geleden.
Op school hebben
we ook lang samen les gehad.
Ik zie de leraar
nog voor me staan,
de stok in zijn hand.
O, hoe haal je
de jaren terug,
die mooie tijd.
O, die mooie tijd van de jeugd
is al zo lang geleden.
O, hoe haal je
de jaren terug,
Moosje, mijn vriend.
O, naar die boze leraar
gaat mijn hart nog steeds uit.
Hoe gaat het met
je zus Rachel?
Wat zou ik haar nu graag
weer zien,
weet je nog hoe
ik vroeger verliefd op haar was.
Zij hield echter van Berel,
mij haatte ze zonder reden,
in mijn hart is langdurig
een ongenezen wond gebleven.
O, hoe haal je de jaren terug
...
O, naar die mooie Rachel
gaat mijn hart nog steeds uit.
Hoe gaat het met Berele,
wat doet kleine Abraham?
En Zalmele en kleine Jozef?
Ik heb zo vaak
aan jullie gedacht,
van jullie gedroomd als kinderen,
met mijzelf erbij,
wij zijn oude joden geworden ...
Hoe snel gaat het leven voorbij.
O, hoe haal je de jaren terug
...
O, naar dat jonge leed
gaat mijn hart nog steeds uit.
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Moshe, my friend
How are you, Moshe?
I recognize you at once.
You have been my friend
many years ago.
At school we also had
for a long time classes together.
I still see the teacher
standing before me,
the cane in his hand.
O, how do you
get back the years,
of that beautiful time.
O, that beautiful time of youth
is now so long ago.
O, how do you
get back the years,
Moshe, my friend.
O, for that angry teacher
my heart still longs.
How is your sister Rachel?
How I would love
to see her again,
do you remember
how I once was in love with her.
She loved only Berel,
me, she hated without reason,
in my heart there lasted
an incurable wound.
O, how do you get back
the years ...
O, that lovely Rachel
my heart still longs for.
How is Berele?
What is Abram doing?
And Zalmele and little Joseph?
I have so often
thought of you,
dreamed of you as children,
with me also there,
we have become old jews ...
How quickly life passes.
O, how do you get back
the years ...
O, for that young suffering
my heart still longs.
- Sjlof sjojn majn kind
Sjlof sjojn majn kind,
majn jingele klejns,
di ejgelech dajne mach tsoe.
Di mame wet kojfn
a ferdl a sjejns.
Noe sjlof-zje mir,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
A ferdl a sjejns,
's wet kostn fil gelt
a wegele ojch,
ojf majn wort.
Doe west kenen forn
aroem in der welt,
ojfzoechn dajn tatesji dort.
Dajn tate, majn kind,
iz lang sjojn awek,
a briwl gesjribn
nisjt mer.
Gefinstoe im dortn,
dan freg im, oj freg
tsi libt er
dajn mame nisjt mer.
Tsi hot er fargesn,
oj freg im, majn kind,
zajn wajbl oen dich, zoenenjoe,
tsi efsjer an andere,
wej mir oen wind.
Noe sjlof-zje mir,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
Sjlof sjojn majn kind,
doe bist azoj mid,
sjlis dajne ejgelech tsoe.
Ich wel dir kojfn a sjifl,
wos flit.
Noe sjlof-zje mir,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
Slaap toch mijn kind
Slaap toch mijn kind,
mijn kleine jongen,
doe je oogjes maar dicht.
Je moeder zal
een mooi paardje kopen.
Slaap nu maar,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
Een mooi paardje,
het zal veel geld kosten,
een wagentje ook,
mijn woord erop.
Je zal over de wereld
kunnen reizen,
om je papa te zoeken.
Je vader, mijn kind,
is al zo lang weg,
hij heeft geen brief
meer geschreven.
Vind je hem daar,
vraag hem dan, och vraag
of hij niet meer
van je moeder houdt.
Vraag hem, mijn kind,
of hij zijn vrouw en jou,
mijn jongen, vergeten heeft,
of is er een ander,
God verhoede.
Slaap nu maar,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
Slaap toch mijn kind,
je bent zo moe,
doe je oogjes maar dicht.
Ik zal een bootje voor je kopen,
dat kan varen.
Slaap nu maar,
aj-ljoe-ljoe-ljoe.
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Sleep now my child
Sleep now my child,
my little boy,
close your little eyes.
Your mother will
buy you a beautiful horse.
Sleep now,
ay-liu-liu-liu.
A beautiful horse,
it will cost a lot of money,
a little carriage, too,
my word on it.
You will be able to travel
through the world,
to look for your daddy.
Your father, my child,
is gone a long time,
he has written
no letter.
When you find him,
then ask him, please ask,
if he loves
your mother no more.
Did he forget,
o ask him, my child,
his wife and you, my son.
Or is there another,
God forbid.
Sleep now,
ay-liu-liu-liu.
Sleep now my child,
you are so tired,
close your little eyes.
I will buy a boat for you,
that can sail.
Sleep now,
ay-liu-liu-liu.
- Bistoe mit mir brojges?
Bistoe mit mir brojges?
Wejs ich nisjt farwos.
Gejst a gantsn tog aroem
aropgelozt di noz.
Ta ra da ra ...
Efsjer wilstoe wisn
az ich hob dich lib?
Lomir bejde ariberforn
tsoe dem goetn jid.
Ta ra da ra ...
Tsoe a goetn jidn
a pidjen im opgebn.
Zol er far oendz Got betn
ojf a goet lebn
Ta ra da ra ...
Oen az mir weln koemen
tsoerik foen goetn jid,
weln mir bejde ariberforn
in Zelwa ojfn jarid.
Ta ra da ra ...
Dort wel ich dir kojfn
a zejger mit a kejt,
oen a sjejne, grojse sjtik
zajdns ojf a klejd.
Ta ra da ra ...
To zaj zje mer nisjt brojges
oen grejt ojf gich tsoem tisj;
oen zets zich mit mir esn,
bakoemstoe foen mir a kisj.
Ta ra da ra ...
Ben je boos op mij?
Ben je boos op mij?
Weet ik niet waarom.
Je loopt de hele dag maar rond
met je hoofd naar de grond.
Ta ra da ra ...
Wil je misschien weten
of ik van je houd?
Laten we dan samen
naar de wonderrebbe gaan.
Ta ra da ra ...
Naar de wonderrebbe
om hem een geschenk te geven.
Hij zal voor ons tot God bidden
voor een goed leven.
Ta ra da ra ...
En na terugkeer
van de wonderrebbe
rijden wij samen
naar de jaarmarkt in Selva.
Ta ra da ra ...
Daar zal ik een horloge
met een ketting voor je kopen
en een mooie, grote zijden lap
voor een jurk.
Ta ra da ra ...
Toe wees nu niet boos meer
en dek snel de tafel;
laten we samen eten,
dan krijg je van mij een kus.
Ta ra da ra ...
Are you angry with me?
Are you angry with me?
I don't know why.
You walk around all day with
your head bowed to the ground.
Ta ra da ra ...
Would you like to know
that I love you?
Let us then go together
to the miraculous rabbi.
Ta ra da ra ...
To the miraculous rabbi
to give him a gift.
He will pray for us to God
for a good life.
Ta ra da ra ...
On our return
from the miraculous rabbi
we will travel together
to the fair in Selva.
Ta ra da ra ...
There I will buy you
a watch with a chain
and a beautiful large piece of silk
for a dress.
Ta ra da ra ...
So don't be angry anymore
and set the table quick;
let us sit together and eat
and I will give you a kiss.
Ta ra da ra ...
- Oenter dajne wajse sjtern
Oenter dajne wajse sjtern,
sjtrek tsoe mir
dajn wajse hant.
Majne werter zenen trern
wiln roeën in dajn hant.
Ze, es toenkelt zejer finkl
in majn kelerdikn blik.
Oen ich hob gornisjt kejn winkl
zej tsoe sjenken dir tsoerik.
Oen ich wil doch, Got getrajer,
dir fartrojen majn farmeg.
Wajl es mont in mir a fajer
oen in fajer - majne teg.
Nor in kelern oen lecher
wejnt di merderisje roe.
Lojf ich hecher, iber decher
oen ich zoech:
woe bistoe, woe?
Nemen jogn mich mesjoene
trep oen hojfn
mit gewoj,
heng ich - a geplatste stroene
oen ich zing tsoe dir azoj:
Oenter dajne wajse sjtern
sjtrek tsoe mir
dajn wajse hant.
Majne werter zenen trern
wiln roeën in dajn hant.
Onder Uw witte sterren
Onder Uw witte sterren,
strek Uw witte hand
naar mij uit.
Mijn woorden zijn tranen
die in Uw hand willen rusten.
Zie, hun glans verduistert
in mijn donkere blik.
En ik heb geen mogelijkheid
hen aan U terug te schenken.
En ik wil toch, trouwe God,
U alles toevertrouwen.
Want in mij woedt een vuur
en in het vuur: mijn dagen.
Alleen in kelders en holen
huilt de moordende stilte.
Ik ga hoger, over de daken,
en ik zoek U:
waar bent U, waar?
Ik word opgejaagd door vreemde
trappen en binnenplaatsen
met geweeklaag,
ik hang - een gesprongen snaar
en ik zing tot U:
Onder Uw witte sterren,
strek Uw witte hand
naar mij uit.
Mijn woorden zijn tranen
die in Uw hand willen rusten.
Tekst:
Abraham Sutskever (1913-)
Muziek: Abraham Brudno
Beneath Your white stars
Beneath Your white stars
stretch Your white hand
out to me.
My words are tears
that want to rest in Your hand.
Look, their glow dims,
in my dark eyes.
And I have no chance
to give them back to You.
And yet I want, dear God,
to place all my trust in You.
Because in me rages a fire
and in the fire - my days.
Only in cellars and holes
cries the murdering silence.
I go higher, over the rooftops,
and I look for You:
where are You, where?
I am haunted by queer
stairs and courtyards
with lamentations,
I hang - a broken string
and I sing to you:
Below Your white stars
stretch Your white hand
out to me.
My words are tears
that want to rest in Your hand.
- Ejder ich leg mich sjlofn
Ejder ich lejg mich sjlofn,
darf ich sjojn ojfsjtejn,
mit majne kranke bejner
tsoe der arbet gejn.
Tsoe Got wel ich wejnen
mit a grojs gewejn.
Wos ich bin gebojrn
a nejtorin tsoe zajn.
Ch'koem sjpet tsoe der arbet,
s'iz doch wajt der weg,
sjlogt men mir op
far halbe teg.
Ich lajd sjtendig hoenger,
ich hob nisjt wos tsoe esn,
wil ich gelt betn
hejst men mir fargesn.
Lig ik net te slapen
Lig ik net te slapen,
moet ik alweer opstaan,
met mijn zieke benen
naar het werk toe gaan.
Ik wil huilen tot God,
met een groot geween.
Waarom ben ik geboren
als naaister.
Ik kom laat op het werk,
de weg is toch lang,
men houdt
een halve dag loon in.
Ik heb altijd honger,
ik heb niets te eten,
als ik om mijn geld vraag
zegt men mij het te vergeten.
As I just lay down to sleep
As I just lay down to sleep,
I have to rise again
with my sick legs
to go to work.
I want to cry to God,
with a greet wail.
Why have I been born
a seamstress.
I come late to work,
the way is really long,
they withhold
half a day's pay.
I am always hungry,
I have nothing to eat,
when I ask for my money,
they tell me to forget it.
- A redele
A redele iz di gore welt,
gekatsjet iz di tsajt.
Glik oen oemglik,
kowed oen gelt
katsjen zich nor baj der zajt.
Ejner lebt op azoj orem zajn welt,
der anderer lebt azoj brejt.
In ejn ojgnblik wert dos farkert,
dos redele hot zich ibergedrejt.
Sjtoltsir nisjt broeder,
mit der goeter tsajt,
baj der sjlechter fal nisjt arop.
Glik foen oemglik
iz gor nisjt wajt,
mitn redele bajt zich dos op.
Toe nor a koek ojf jederer zach,
oen nem a primer foen zej.
Westoe derkenen
foen orem biz rajch,
s'iz nor gewend inem drej.
Een wiel
De hele wereld is slechts een wiel
gedraaid door de tijd.
Geluk en ongeluk,
roem en rijkdom,
draaien zij aan zij.
De een leidt een arm bestaan,
de ander heeft het breed.
In een ogenblik verandert het,
het wiel is gedraaid.
Schep niet op, vriend,
in goede tijden,
wanhoop niet in slechte tijden,
geluk en ongeluk
liggen dicht bij elkaar,
het wiel bepaalt beide.
Kijk maar naar alles om je heen
en leer er je les uit.
Je zult zien
dat arm of rijk
slechts afhangen van het wiel.
A wheel
The whole world is just a wheel
turned by time.
Fortune and misfortune,
fame and wealth,
turn side by side.
One leads a poor existence
another is rich.
In one moment it changes,
the wheel has turned.
Don't brag my friend,
in good times,
don't despair in bad times,
fortune and misfortune
lie close to each other,
the wheel determines both.
Look at everything around you
and learn your lesson.
You will notice
that poor or rich
only depends on the wheel.
- Boelbe
Zoentig boelbe,
montig boelbe,
dinstig oen mitwoch
boelbe,
donersjtig oen frajtig boelbe,
ober sjabes
in a nowene:
a boelbekoegele!
Zoentig wajter boelbe.
Brojt mit boelbe,
fisj mit boelbe,
warimes oen wetsjere
boelbe,
ober oen wider boelbe,
ober sjabes noch'n tsjolent:
a boelbekoegele!
Zoentig wajter boelbe.
Ober: boelbe,
wider: boelbe,
ober oen wider: boelbe,
wider oen ober: boelbe!
Ober sjabes
in a nowene:
a boelbekoegele!
Zoentig wajter boelbe.
Aardappelen
Zondag aardappelen,
maandag aardappelen,
dinsdag en woensdag
aardappelen,
donderdag en vrijdag aardappelen,
maar op de sabbat
iets bijzonders:
een aardappelcake!
Zondag weer aardappelen.
Brood met aardappelen,
vis met aardappelen,
's middags en 's avonds
aardappelen,
altijd maar weer aardappelen,
maar op de sabbat na de stoofpot:
een aardappelcake!
Zondag weer aardappelen.
Voor: aardappelen,
na: aardappelen,
voor en na: aardappelen,
na en voor: aardappelen!
Maar op de sabbat
iets bijzonders:
een aardappelcake!
Zondag weer aardappelen.
Potatoes
Sunday potatoes,
monday potatoes,
tuesday and wednesday
potatoes,
thursday and friday potatoes,
but on the sabbath
something special:
a potato cake!
Sunday potatoes again.
Bread and potatoes,
fish and potatoes,
lunches and dinners
potatoes,
ever and ever potatoes,
but on the sabbath after the stew:
a potato cake!
Sunday potatoes again.
Before: potatoes,
after: potatoes,
before and after: potatoes,
after and before: potatoes!
But on the sabbath
something special:
a potato cake!
Sunday potatoes again.
- Zog mir, lewone
Der kalter winter
iz sjojn ariber,
di frilings-zoen
mit frejd bagrist di welt,
nor mir in hartsn
wert teglich triber,
zajt majn gelibter
iz arojs in feld.
Kenen mich den frejen
di frilings-bloemen,
di fejgelech
mit zejer lib gezang,
wen foen majn chosn
iz nisjt gekoemen
kejn sjoem jedijes
sjojn chodosjim lang.
"Nisjt zorg, gelibte,"
hot er mit trern
di letste nacht derklert
in weldl mir;
"baj der lewone
oen baj di sjtern
sjwer ich dir tsoe:
majn harts gehert tsoe dir."
Hot er zajn sjwoeë,
zajn wort gebrochn,
tsi efsjer hot farnoemen
im der fajnt?
Tsi ligt er drojsn,
di broest tsesjtochn
oen foen jisoerim
krechtst er dort oen wejnt.
Zog mir, lewone,
zogt libe sjtern,
ir ejdes majne,
noch foen jener nacht:
tsi wet majn chosn
tsoerik zich kern,
tsi hot der tojt
zajn trajes ojg farmacht?
Zeg mij, maan
De koude winter
is al voorbij,
de voorjaarszon
begroet de wereld met vreugde,
alleen in mijn hart
wordt het dagelijks droeviger,
sinds mijn geliefde
naar het slagveld is.
Hoe kunnen voorjaarsbloemen
me vrolijk maken,
de vogeltjes
met hun lieflijke gezang,
als van mijn bruidegom
geen enkel bericht
is gekomen
al maandenlang.
"Maak je niet bezorgd, liefste,"
heeft hij mij in tranen
de laatste nacht gezegd
in het bos;
"bij de maan
en bij de sterren
zweer ik je:
mijn hart behoort aan jou."
Heeft hij zijn eed,
zijn woord gebroken,
of heeft de vijand hem
soms gedood?
Ligt hij buiten,
de borst doorstoken
en van pijn
kreunt hij daar en huilt.
Zeg mij, maan,
zeg mij, lieve sterren,
mijn getuigen
van die nacht:
zal mijn bruidegom
terugkeren
of heeft de dood
zijn trouwe ogen gesloten?
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Tell me, moon
The cold winter
has already past,
the spring sun
greets the world with joy,
only in my heart
it becomes sadder daily,
since my beloved
is on to the battlefield.
How can spring flowers
make me happy,
the birds
with their sweet singing,
when from my bridegroom
not a single message
has come
for months.
"Don't worry, darling,"
he said to me in tears
that last night
in the woods;
"by the moon
and by the stars
I swear to you:
my heart belongs to you."
Did he his oath,
his word break,
or has the enemy
perhaps killed him?
Is he lying outside,
breast pierced
and from pain
moans he there and cries.
Tell me, moon,
tell me, dear stars,
my witnesses
of that night:
will my groom
come back
or has death
closed his faithful eyes?
- Papir iz doch wajs
Papir iz doch wajs
oen tint iz doch sjwarts,
tsoe dir, majn zis-lebn,
tsit doch majn harts.
Ich wolt sjtendig gezesn,
draj teg nochanand,
tsoe koesjn dajn sjejn ponim
oen tsoe haltn dajn hant.
Oj, nechtn bin ich ojf
a chasene gewen,
fil sjejne jingelech
hob ich dort gezen.
Oj, fil sjejne jingelech,
tsoe dir koemt nisjt gor,
tsoe dajne sjwartse ejgelech
tsoe dajn sjwartse hor.
Dajn talje, dajn mine,
dajn ejdeler fason.
In hartsn brent a fajer,
me zet es nisjt on.
Nisjto aza mentsj,
wos zol filn, wi es brent,
der tojt oen dos lebn
iz baj Got in di hent.
Oj, doe liber Got,
her ojs majn farlang.
Dem ojsjer gistoe kowed
mit a sjenem gang,
oj, mir gib a sjtibele
ojf dem gros dem grinen,
az ich mit majn zis-lebn
zol wojnen drinen.
Papier is toch wit
Papier is toch wit
en inkt is toch zwart,
naar jou, mijn liefste,
verlangt mijn hart.
Ik zou bij je willen zitten,
drie dagen aaneen,
om je mooie gezicht te kussen
en je hand vast te houden.
O, gisteren was ik
op een bruiloft,
ik heb er veel
knappe jongens gezien.
O ja, veel knappe jongens,
maar geen zoals jij,
met je donkere ogen
en je zwarte haar.
Je figuur, je manieren,
je edele houding.
In mijn hart brandt een vuur,
je kan het niet zien.
Er is niemand die kan voelen
hoe het brandt,
de dood en het leven,
zijn in Gods hand.
O, mijn lieve God,
verhoor mijn verlangen.
De rijke man geeft U eer
met een goede gang van zaken,
o, geeft U mij een huisje
op het groene gras,
als ik er maar met mijn liefste
in mag wonen.
As paper is white
As paper is white
and ink is black,
for you, my love,
my heart is longing.
I would like to sit with you
three days on end,
to kiss your beautiful face
and to hold your hand tight.
O, yesterday I was
at a wedding,
I have seen
many handsome boys.
O yes, many handsome boys,
but no one like you,
with your dark eyes
and your black hair.
Your figure, your manners,
your noble bearing.
In my heart a fire burns,
you cannot see it.
There is no one that can feel
how it burns,
life and death
are in God's hand.
O, my dear God,
grant my desire.
The rich people You give honour
with good business,
o, give me a small house,
on the green grass,
then I could live there
with my darling.
- Az der rebe Elimelech
Az der rebe Elimelech iz geworn
zejer frejlech,
hot er ojsgeton dem kitl
oen hot ongeton dos hitl
oen gesjikt noch di fidler di tswej.
Oen az di fidldike fidler
hobn fidldik gefidlt,
hobn fidldik gefidlt,
hobn zej.
Oen az der rebe Elimelech
iz geworn noch mer frejlech,
hot er opgemacht hawdole
mitn sjamesj reb Naftole
oen gesjikt noch
di tsimbler di tswej.
Oen az di tsimbldike tsimbler
hobn tsimbldik getsimblt,
hobn tsimbldik getsimblt,
hobn zej.
Oen az der rebe Elimelech
iz geworn gor sjtark frejlech
hot er ojsgeton
di tfiln
oen hot ojsgewisjt di briln
oen gesjikt noch
di pajkler di tswej.
Oen az
di pajkldike pajkler
hobn pajkldik gepajklt,
hobn pajkldik gepajklt,
hobn zej.
Oen wen di fidldike fidler
oen di tsimbldike tsimbler
oen di pajkldike pajkler
pajklen op,
blajbt der rebe Elimelech nebech
gornisjt azoj frejlech
oen sjrajt ojs:
"Oj majn kop, oj majn kop!"
Toen rabbijn Elimelech
Toen rabbijn Elimelech
heel vrolijk werd,
heeft hij zijn jas uitgedaan
en heeft zijn hoed opgezet
en twee violisten laten halen.
En toen de violige violisten
violig hebben gespeeld,
hebben zij violig gespeeld,
dat hebben zij.
Toen rabbijn Elimelech
nog vrolijker is geworden,
heeft hij hawdole * gemaakt
met de koster Naftole
en twee cimbalisten
laten halen.
En toen de cimbalige cimbalisten
cimbalig hebben gespeeld,
hebben zij cimbalig gespeeld,
dat hebben zij.
En toen rabbijn Elimelech
ontzettend vrolijk is geworden,
heeft hij
zijn gebedsriemen uitgedaan
en zijn bril gepoetst
en twee paukenisten
laten halen.
En toen
de paukige paukenisten
paukig hebben gespeeld,
hebben zij paukig gespeeld,
dat hebben zij.
En als de violige violisten
en de cimbalige cimbalisten
en de paukige paukenisten
paukten
is die arme rabbijn Elimelech
helemaal niet meer zo vrolijk
en schreeuwt uit:
"O mijn hoofd, o mijn hoofd!"
* ritueel aan het einde van de sabbat
When the rabbi Elimelech
When rabbi Elimelech
became very merry,
he took off his coat
and put on his hat
and sent for two fiddlers.
And when the fiddling fiddlers
had fiddled fiddlingly,
they fiddled fiddlingly,
that they have.
When rabbi Elimelech
became even merrier,
he made havdolah *
with his verger Naftole
and sent for
two cymbal players.
Then the cymballing cymbalists
had cymballed cymballically,
they cymballed cymballically,
that they have.
When rabbi Elimelech
became extremely merry,
he took off
his praying straps
and cleaned his glasses
and sent for
two drummers.
And when
the drumming drummers
had drummed drummingly,
they drummed drummingly,
that they have.
And as the fiddling fiddlers
and the cymballing cymbalists
and the drumming drummers
drummed
poor rabbi Elimelech is
altogether no longer merry
and cries out:
"O my head, o my head!"
* ceremony at the sabbath's end
- Sjabeslicht
Sjabeslicht
oen sjabeslompn,
oj, wi zis iz ajer sjajn!
Sjabes, oj sjabes,
oj hejliker sjabes!
Wifl brengt ir
trejst dem jidn,
in zajn elnt, in zajn pajn.
Sjabes, oj sjabes,
oj hejliker sjabes.
Dajdidi daj daj ...
Koemt tsoe oendz
der sjabes-kojdesj,
wi es wern
licht gebentsjt.
Sjabes, oj sjabes,
oj hejliker sjabes!
Bald antlojft di more-sjchojre,
oen me wert a najer mentsj.
Sjabes, oj sjabes,
oj hejliker sjabes.
Dajdidi daj daj ...
Sabbatlicht
Sabbatlicht
en sabbatkandelaars,
o, hoe mooi is jullie gloed!
Sabbat, o sabbat,
o heilige sabbat!
Hoeveel troost
breng je de joden,
in hun ellende, in hun pijn.
Sabbat, o sabbat,
o heilige sabbat!
Dajdidi daj daj ...
Wanneer de heilige sabbat
tot ons komt,
en de lichten
worden aangestoken.
Sabbat, o sabbat,
o heilige sabbat!
Snel verdwijnt het verdriet
en men wordt een nieuw mens.
Sabbat, o sabbat,
o heilige sabbat!
Dajdidi daj daj ...
Sabbath light
Sabbath light
and sabbath candles,
o, how beautiful is your glow!
Sabbath, o sabbath,
o holy sabbath!
How much comfort
you bring the jews,
in their sorrow, in their pain.
Sabbath, o sabbath,
o holy sabbath!
Dajdidi daj daj ...
When the holy sabbath
comes to us,
and the candles
are lighted.
Sabbath, o sabbath,
o holy sabbath!
Quickly vanishes the grief
and one becomes a new person.
Sabbath, o sabbath,
o holy sabbath!
Dajdidi daj daj ...
- Rivkele di sjabesdike
Rivkele di sjabesdike
arbet in fabrik,
drejt a fodem tsoe a fodem,
flecht tsoenojf a sjtrik.
Oj, di geto fintstere
dojert sjojn tsoe lang,
oen dos harts azoj farklemt
toet ir azoj bang.
Ir getrajer Hersjele
iz awek, nisjto,
zint foen jenem sjabes on,
zint foen jener sjo
iz fartrojert Rivkele,
jomert tog oen nacht,
oen atsind bajn redele
zitst zi oen zi tracht:
Woe iz er, majn libinker,
lebt er noch, chotsj woe?
Tsi in kontsentratsie-lager
arbet sjwer on roe?
Oj, wi fintster iz im dort,
biter iz mir do -
zint foen jenem sjabes on,
zint foen jener sjo.
Rivkele, de sabbat-vrouw
Rivkele, de sabbatvrouw *
werkt in de fabriek.
Draait een streng in een streng,
maakt daarvan een touw.
O, dat sombere getto
duurt al veel te lang.
En haar bedroefde hart
doet haar zo veel pijn.
Haar toegewijde Hersjele
is weg, verdwenen.
Sinds die ene sabbat,
sinds dat moment,
zit Rivkele te treuren,
jammert dag en nacht,
zit zij aan het wiel
en denkt:
Waar is hij, mijn liefste,
leeft hij nog, waar dan?
In een concentratiekamp
hard werkend zonder rust?
O, hoe zwaar valt het hem daar,
bitter is het hier -
sinds die ene sabbat,
sinds dat moment.
* betiteling van achtergebleven
vrouwen na de razzia
op sabbat 12 juli 1942
in het getto van Bialystock
Tekst: Pesach Kaplan (1870-1943)
Muziek: Dora Rubin
Rivkele, the sabbath one
Rivkele, the sabbath one *
toils in the factory.
She twists a strand into a rope,
makes from that a coil.
O, the sombre ghetto,
it already lasts too long.
And her heart so grieved
gives her so much pain.
Her devoted Hershele
is gone, vanished.
Since that one sabbath,
since that moment,
Rivkele is grieving,
laments day and night,
sits by the wheel
and thinks:
Where is he, my love,
is he alive, o where?
In a concentration camp
labouring without rest?
O, how dark it must be for him
hard here too -
since that sabbath,
since that moment.
* term for the women
left behind after the razzia
on sabbath 12th July 1942
in the ghetto of Bialystock
- Arbetlozer-marsj
Ejns, tswej, draj, fir,
arbetloze zenen mir,
nisjt gehert
chodosjim lang
in fabrik den hamer-klang,
s'lign kejlim kalt, fargesn,
s'nemt der zjawer zej
sjojn fresn.
Gejen mir aroem in gas,
wi di gwirim poest-oen pas.
Ejns, tswej, draj, fir,
arbetloze zenen mir,
on a beged, on a hejm,
oendzer bet iz erd oen lejm.
Hot noch wer wos tsoe genisn,
tejlt men zich mit jedn bisn.
Waser, wi di gwirim wajn,
gisn mir in zich arajn.
Ejns, tswej, draj, fir,
arbetloze zenen mir,
jorn lang gearbet sjwer
oen gesjaft alts mer oen mer
hajzer, sjleser, sjtet oen lender
far a hejfele farsjwender.
Oendzer lojn derfar is wos?
Hoenger, nojt
oen arbetloz.
Ejns, tswej, draj, fir,
ot azoj marsjirn mir,
arbetloze, trit noch trit.
Oen mir zingen zich a lid
foen a land, a welt a naje,
woe es lebn mentsjn fraje,
arbetloz iz kejn sjoem hant,
in dem najem frajen land.
Werklozenmars
Eén, twee, drie, vier,
wij zijn werklozen,
hebben het hamergeklop
in de fabriek al maanden
niet gehoord.
Het gereedschap ligt koud
en vergeten,
de roest begint het aan te vreten.
We lopen maar rond in de straat,
doelloos als rijkelui.
Eén, twee, drie, vier,
wij zijn werkloos,
zonder kleren, zonder huis,
ons bed is aarde en leem.
Heeft er één nog wat te eten,
deelt men elk klein stukje.
Water drinken wij net zoveel
als de rijken wijn.
Eén, twee, drie, vier,
wij zijn werkloos,
jaren lang hard gewerkt,
van alles meer en meer gemaakt,
huizen, paleizen, steden, landen,
voor een stel verkwisters.
En wat is daarvoor ons loon?
Honger, nood
en werkloosheid.
Eén, twee, drie, vier,
zo marcheren wij, werklozen,
stap voor stap.
En we zingen een lied
van een land, een nieuwe wereld,
waar vrije mensen leven,
niemand is werkloos
in dit nieuwe, vrije land.
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
March of the unemployed
One, two, three, four,
we are unemployed,
haven't heard the hammer
beatings in the factory
for months.
The tools lie cold
and forgotten, the rust
begins to eat into them.
We walk around in the street,
aimless like the rich.
One, two, three, four,
we are unemployed,
without clothes, without home,
our bed is earth and mud.
Has one still something to eat,
we share every little piece.
Water we drink as much
as the rich drink wine.
One, two, three, four,
we are unemployed,
for years we toiled, made
more and more of everything,
houses, palaces, cities, countries,
for a bunch of squanderers.
And what pay did we get?
Hunger, need
and unemployment.
One, two, three, four,
so we march unemployed,
step by step.
And we sing a song
of a country, a new world,
where free people live,
nobody is unemployed
in this new free land.
- Awreml der marwicher
On a hejm bin ich joeng geblibn,
s'hot di nojt mich arojsgetribn,
wen ich hob noch kejn
drajtsn jor gehat,
in der fremd,
wajt foen mames ojgn,
hot in sjmoets
mich di gas dertsojgn,
geworn iz foen mir a wojler jat.
Ich bin Awreml,
der fejikster marwicher,
a grojser kinstler,
ch'arbet lajcht oen zicher,
dos ersjte mol,
ch'wil's gedenken bisn tojt,
arajn in tfise far lakchenen
a brojt, oj,oj,
ch'for nisjt ojf markn,
wi jene proste jatn,
ch'tsoep nor baj karge,
sjmoetsike magnatn,
ch'bin zich mechaje,
wen ch'tap azaj magnat,
ich bin Awreml
gor a wojler jat.
In der fremd
nisjt gehat tsoem lebn,
gebetn brojt,
an oremer flegt noch gebn,
nor jene lajt,
wos zenen tomid zat,
flegn oft trajbn mich mit tsorn,
s'wakst a ganew,
s'iz mekoejim geworn -
a ganew bin ich,
nor a wojler jat.
Ich bin Awreml,
der fejikster marwicher,
a grojser kinstler,
ch'arbet lajcht oen zicher,
a jat klejner
arajn in koetsjement,
arojs a mazik,
al zeltener talent, oj, oj,
ch'for nisjt ojf markn,
wi jene proste jatn,
ch'tsoep nor baj karge,
sjmoetsike magnatn,
ch'hob lib a mentsj,
a mildn
a nasj-brat,
ich bin Awreml,
gor a wojler jat.
Sjojn nisjt lang,
wet dos sjpil gedojern,
krank foen klep,
gift foen tfise-mojern,
nor ejn bakosje,
ch'wolt azoj gewolt -
noch majn tojt,
in a tog a tribn,
zol ojf majn matsejwe
sjtejn gesjribn
mit ojsjes grojse oen foen gold:
Do ligt Awreml,
der fejikster marwicher,
a mentsj a grojser gewen
wolt foen im zicher,
a mentsj a fajner,
mit harts, mit a gefil,
a mentsj, a rejner,
wi Got alejn nor wil, oj, oj.
Wen iber im wolt
gewacht a mames ojgn,
wen s'wolt di fintstere gas
im nisjt dertsojgn,
wen noch als kind
er a tatn wolt gehat,
do ligt Awreml,
jener wojler jat.
Bram de scharrelaar
Al jong had ik geen thuis,
de armoede stuurde mij weg,
toen ik nog geen
dertien jaar was geworden,
ver van huis,
van mijn moeders ogen,
groeide ik op
in het vuil van de goot,
zo werd ik een goeie vent.
Ik ben Bram,
de handigste scharrelaar,
een groot kunstenaar,
ik werk snel en goed,
de eerste keer,
dat herinner ik me tot mijn dood,
de gevangenis in voor het stelen
van een brood, o, o.
Ik ga niet naar markten,
zoals de gewone lieden,
ik jat alleen van gierige,
smerige magnaten.
Ik ben in mijn nopjes
wanneer ik zo'n magnaat beroof,
ik ben Bram,
gewoon een goeie vent.
Ver van huis
had ik niets te eten,
brood gebedeld,
een arme geeft nog wat,
maar de mensen
die altijd een volle maag hebben
sturen me vaak boos weg,
zo word je een dief,
zo gaat dat -
een dief ben ik,
maar toch een goeie vent.
Ik ben Bram,
de handigste scharrelaar,
een groot kunstenaar,
ik werk snel en goed,
als een kleine jongen
het cachot in,
een duivel komt eruit,
een zeldzaam talent, o, o.
Ik ga niet naar markten,
zoals de gewone lieden,
ik jat alleen van gierige,
smerige magnaten.
Ik hou van goede mensen,
met het hart
op de juiste plaats,
ik ben Bram,
gewoon een goeie vent.
Het spel zal
niet lang meer duren,
ziek van slaag en
bedompte gevangenissen,
nog slechts ‚‚n wens
heb ik -
na mijn dood,
op een droevige dag,
moet op mijn grafsteen
geschreven staan
met grote gouden letters:
Hier ligt Bram,
de handigste scharrelaar,
hij zou zeker
een groot man zijn geworden,
een goed mens,
met een hart, met gevoel,
een zuiver mens,
zoals God het wil, o, o.
Als de ogen van een moeder
over hem hadden gewaakt,
als de duistere straat
hem niet had opgevoed,
als hij als kind
een vader zou hebben gehad,
hier ligt Bram,
die goeie vent.
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Bram, the hustler
When young I had no home,
poverty sent me away,
when I was not
thirteen years of age,
far from home,
from my mothers eyes,
I grew up
in the dirt of the gutter,
so I became a nice guy.
I am Abram,
the clever hustler,
a great artist,
I work fast and well,
the first time,
I will remember until I die,
sent to jail for stealing
a loaf of bread, o, o.
I don't go to markets,
like ordinary people,
I nick only from close-fisted,
dirty magnates.
I'm in a good mood,
when I rob such a magnate,
I am Abram,
just a nice guy.
Far from home
I had nothing to eat,
begged bread,
a poor person gives something,
but the people
who have a full belly
often send me away angrily,
so one becomes a thief,
it has come true -
a thief I am,
but still a nice guy.
I am Abram,
the clever hustler,
a great artist,
I work fast and well,
as a small boy
into the clink,
a devil comes out,
a rare talent, o, o.
I don't go to markets,
like ordinary people,
I pilfer only from greedy,
dirty magnates.
I love good people,
with their hearts
in the right place,
I am Abram,
just a nice guy.
The game will
not last much longer,
ill from beatings
and stuffy jails,
still only one wish
I have -
after my death,
on a sad day,
has on my tombstone
to be written
with large golden letters:
Here lies Abram,
the clever hustler,
he would surely
have become a great man,
a good man,
with a heart, with feelings,
a pure man,
like God wants it, o, o.
If the eyes of a mother
had watched over him,
if the dark street
had not raised him,
if he as a child
would have had a father,
here lies Abram,
that nice guy.
- Koem Lejbke tantsn!
Lejbke, majn liber,
dos wet kejn goets nisjt gebn:
doe brengst mit dajn aksjones
mich foen gedoeld arojs.
Doe moest zich lernen tantsn,
ich sjwer baj oendzer lebn.
Ele nisjt,
iz hajnt noch mit oendz ojs.
Megst zich zajn wos doe bist:
a farbrenter tsienist,
a boendovjets,
wemen gejt dos on?
Ale istn zajt a tsajt,
oen ojch di agoede-lajt,
tantsn tango
oen tsjarleston.
Koem Lejbke tantsn!
Sjem zich nit.
Ich wel dir firn
sjrit baj sjrit.
Sjtel zich, majn liber,
akegniber
oen hejb tsoezamen mit mir on.
Nem fest aroem mich,
Lejbke krojn,
dos wejs ich zicher
kenstoe sjojn,
Itst lomir sjwebn,
ach, s'ara lebn,
wen s'tantst
a porl tsjarleston.
Lejbke, di mener,
zej grintlech tsoe derkenen,
majn bester termometer iz
wen ich tants mit zej.
Welche sjojn bawajbte
oen welche fraj noch zenen,
dos dergej ich sjojn
bajm ersjtn drej:
wer es iz a fajner man,
wer a loemp,
a sjarlatan,
fil ich,
wen der tants nor hejbt zich on.
Oen derfar, Lejbke krojn,
Wil ich dich, oen take sjojn,
lernen tango oen tsjarleston.
Kom dansen, Leo!
Leo, schat van me,
zo wordt het niks:
met die koppigheid van jou
maak je me razend.
Je moet leren dansen,
dat zweer ik bij ons leven.
Anders is het
vandaag nog uit tussen ons.
Je mag zijn wat je wil:
een bezeten zionist,
een socialist,
wie kan dat wat schelen?
Al die lui,
zelfs de vromen,
dansen tegenwoordig
de tango en de charleston.
Kom dansen, Leo!
Schaam je niet.
Ik zal het je leren
stap voor stap.
Kom mijn lieverd,
ga tegenover mij staan
en begin gelijk met mij.
Leo schat,
hou mij stevig vast,
ik weet zeker
dat je dat kan.
Nu gaan we zweven,
ach, dat is pas leven,
als een paar
de charleston danst.
Leo, de mannen,
die leer ik goed kennen,
ik voel ze aan
door met ze te dansen.
Wie er al getrouwd is
en wie nog vrij,
dat merk ik al
bij de eerste stap:
wie een aardige man is,
wie een lomperik
of een charlatan,
ik voel het
bij het begin van de dans.
En daarom, Leo liefje,
wil ik jou, nu meteen,
de tango en de charleston leren.
Tekst en muziek:
Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Come dance, Leo!
Leo, my darling,
it won't work this way:
your stubbornness
makes me furious.
You have to learn to dance,
I swear it on our life.
Otherwise
it is over between us today.
You may be whatever you want:
an obsessed zionist,
a socialist,
who cares?
All these people,
and even the orthodox,
nowadays dance
the tango and charleston.
Come dance, Leo!
Don't be ashamed.
I will teach you
step by step.
Come my darling,
stand facing me
and begin together with me.
Leo darling,
hold me tight,
I know for sure
you can do that.
Now we will float,
Ah, that is living,
when a couple
dances the charleston.
Leo, the men
I got to know them,
I sense them
by dancing with them.
Who is already married
and who is still single,
that I will notice
at the first move:
who is a nice man,
who is a boor,
a charlatan,
I feel it
right at the start.
And that is why, Leo darling,
I want to teach you right away
to tango and charleston.
- Dortn ojf dem bergele
Dortn ojf dem bergele
sjtejt noch a bejmele.
Dos bejmele iz
sjojn lang ajngebojgn.
Dort sjtejt
noch majn getrajer chosn
mit zajne ojsgewejnte ojgn.
Wejn nisjt, krojnesji,
wejn nisjt, doesjenjoe.
Ich wel noch tsoe dir
tsoerik koemen.
Zolst nisjt hern
wos lajt redn,
baj mir host doe chejn gefoenen.
Majne eltern ton mich betn
ich zol sjojn on dir fargesn.
Nisjt ejn waserl
wet farbajlojfn,
oendzer libe
wet kejner nisjt farlesjn.
Daar op de heuvel
Daar op de heuvel
staat nog een boom.
De boom is
al lang gebogen.
Daar staat
nog mijn trouwe bruidegom
met zijn roodbetraande ogen.
Huil niet, mijn schat,
huil niet, mijn liefste.
Ik wil toch
bij jou terugkomen.
Let niet op
wat de mensen zeggen,
voor mij ben jij de ware.
Mijn ouders vragen mij
om jou te vergeten.
Maar hoeveel water
er ook stroomt,
onze liefde
is niet te blussen.
There on the hill
There on the hill
still stands a tree.
The tree has
been bent for a long time.
There he still stands
my loyal groom
with his tear-reddened eyes.
Don't cry, my darling,
don't cry, my love.
Yet I will
come back to you.
Don't mind
what people say,
for me you are the one.
My parents ask me
to forget you.
But however much water
passes under the bridge
our love
will not be quenched.
- Iz gekoemen der feter Nosn
Iz gekoemen der feter Nosn
oen hot gebracht
dem sjejnem chosn;
sjejn, fajn,
der feter Nosn
hot gebracht dem sjejnem chosn.
Iz gekoemen di bobe Krojne
oen hot gebracht
mechoetonim fajne;
sjejn, fajn,
di bobe Krojne
hot gebracht mechoetonim fajne.
Iz gekoemen di moeme Male
oen hot gebracht
di sjejne kale;
sjejn, fajn, di moeme Male
hot gebracht di sjejne kale.
Oom Nathan is gekomen
Oom Nathan is gekomen,
hij bracht
de knappe bruidegom;
goed zo, fijn zo,
ome Nathan
bracht de knappe bruidegom mee.
Oma Krone is gekomen,
zij bracht
aardige schoonouders mee;
goed zo, fijn zo,
oma Krone
bracht aardige schoonouders mee.
Tante Amalia is gekomen,
zij bracht
de mooie bruid;
goed zo, fijn zo, tante Amalia
bracht de mooie bruid mee.
Uncle Nathan has come
Uncle Nathan has come,
he brought
the handsome groom;
very good, very fine,
uncle Nathan
brought the handsome groom.
Grandma Krone has come,
she brought
the nice parents in law;
very good, very fine,
grandma Krone
brought the nice parents in law.
Aunt Amalia has come,
she brought
the beautiful bride;
very good, very fine, aunt Amalia
brought the beautiful bride.
- Der opsjit
Zajt gezoent, majne libe eltern,
ich for foen ajch awek,
in a wajtn weg,
woe kejn wint wejt nisjt
oen woe kejn fojgl fligt nisjt
oen woe kejn hon krejt nisjt.
Zajt gezoent, majne libe eltern,
ich for foen ajch awek,
in a wajtn weg,
Got zol ajch gebn
gezoent oen lebn
oen mir a gliklichn weg.
Het afscheid
Blijf gezond, mijn lieve ouders,
ik ga bij jullie weg,
op een verre reis,
waar geen wind waait
en waar geen vogel vliegt
en waar geen haan kraait.
Blijf gezond, mijn lieve ouders,
ik ga bij jullie weg,
op een verre reis,
moge God jullie geven
gezondheid en leven
en mij een gelukkige reis.
The farewell
Stay healthy, my beloved parents,
I go away from you,
on a long journey,
where no wind blows
and where no bird flies
and where no cock crows.
Stay healthy, my beloved parents
I go away from you,
on a long journey,
may God give you
health and life
and me a good journey.
- Mazl tow
Mazl tow oen mazl tow.
Oj, frejt ajch jidn, frejt!
Gicher, oen gicher,
di choepah z'ongegrejt!
Der feter Jose
oen di moeme Gitele
weln gejn a chopke
oen sjteln dos fisele, oj!
Fregt nisjt kejn sjale,
ot gejt di kale,
frejt ajch jidn
in a goeter sjo!
Geluk gewenst
Geluk gewenst, gefeliciteerd.
Verheug je, joden, verheug je!
Kom snel, het huwelijks-
baldakijn staat klaar!
Oom Josse
en tante Gitele
zullen een chopke dansen,
voetjes van de vloer!
Nu geen vragen,
daar komt de bruid,
joden verheug je
in dit mooie uur!
Congratulations
Congratulations.
Rejoice, jews, rejoice!
Hurry, hurry,
the marriage canopy is ready!
Uncle Josse
and aunt Gitele
will dance a chopke,
show us how!
No more questions,
there comes the bride,
Jews rejoice
in this good hour!
- Wiglid
Sjtejt in feld a bejmele,
hot es grine tswajgelech.
Sjtejt derojf a fejgele,
macht es tsoe di ejgelech.
Ojf di grine tswajgelech
wakst a goldn epele.
Mach tsoe majn kind di ejgelech
a broche ojf dajn kepele.
Ojf di grine tswajgelech
sjlofn zolt ir fejgelech,
in waserl di fisjelech,
ojf di grine grezelech
halt dem otem ajn doe wind.
Aj-ljoe-ljoe-ljoe sjlof majn kind.
Wiegelied
Er staat een boompje in het veld,
het heeft groene twijgjes.
Daarop zit een vogeltje,
het doet zijn oogjes toe.
Aan de groene twijgjes,
groeit een gouden appeltje.
Doe je ogen maar toe mijn kind,
een zegen op je hoofdje.
Op de groene twijgjes
moeten de vogeltjes gaan slapen,
in het water de visjes,
boven de groene grassprietjes
moet de wind zijn adem inhouden,
Aj-ljoe-ljoe-ljoe slaap mijn kind.
Lullaby
There is a little tree in the field,
it has small green twigs.
On it sits a little bird,
it closes its little eyes.
On the small green twigs,
grows a little golden apple.
Close your eyes my child,
a blessing on your head.
On the small green twigs,
the little birds have to sleep,
in the water the fishes,
above the green blades of grass
the wind must hold its breath,
Ay-liu-liu-liu sleep my child.
- Dona, dona
Ojfn foerl ligt dos kelbl,
ligt geboendn mit a sjtrik,
hojch in himl
flit dos sjwelbl,
frejt zich,
drejt zich hin oen krik.
Lacht der wind in korn,
lacht oen lacht oen lacht,
lacht er op a tog a gantsn
mit a halber nacht.
Dona, dona, dona ...
Sjrajt dos kelbl,
zogt der pojer:
"Wer zje hejst
dich zajn a kalb?
Wolst gekert tsoe zajn a fojgl,
wolst gekert tsoe zajn a sjwalb.
Bidne kelber toet men bindn
oen men sjlept zej
oen men sjecht,
wer's hot fligl, flit arojftsoe,
iz baj kejnem nisjt kejn knecht.
Dona, dona, dona ...
Dona, dona
Op de wagen ligt het kalfje,
ligt gebonden met een strik,
hoog in de hemel
vliegt de zwaluw,
verheugt zich,
draait links en rechts.
De wind lacht in het koren,
lacht en lacht en lacht,
hij lacht een hele dag
en een halve nacht.
Dona, dona, dona ...
Het kalfje schreeuwt,
de boer zegt:
"Wie heeft je dan opgedragen
om een kalfje te zijn?
Je had een vogel kunnen zijn,
je had een zwaluw kunnen zijn.
Arme kalfjes bindt men vast
ze worden meegevoerd
en geslacht,
wie vleugels heeft, vliegt weg,
is niemands knecht.
Dona, dona, dona ...
Tekst: Aaron Zeitlin (1889-1973)
Muziek:
Sholom Secunda (1894-1974)
Dona, dona
On the carriage lies the calf,
tied with a cord,
high in heaven
flies the swallow,
has fun,
turns to and fro.
The wind laughs in the grain,
laughs and laughs and laughs,
it laughs a whole day
and half a night.
Dona, dona, dona ...
The calf cries,
the farmer says:
"Who told you then
to be a calf?
You could have been a bird,
You could have been a swallow.
Poor calfs people bind tight,
they are carried away
and slaughtered,
who has wings, flies away,
is no one's servant.
Dona, dona, dona ...
